JÓZEF IGNACY KRASZEWSKI
ŻYCIE I TWÓRCZOŚĆ
Kraszewski JÓZEF IGNACY, pseud. B. Bolesławita, ur. 28 VII 1812 r. w Warszawie, zm. 19 III 1887r. w Genewie, brat Kajetana; powieściopisarz, poeta, publicysta, historyk, wydawca, działacz społeczny.
Pochodził ze szlachty podlaskiej (kilka lat spędził we dworze babki w Romanowie). Od 1829 r. studiował na Uniwersytecie Wileńskim. Za udział w tajnej orgaznizacji więziony od XII 1830r. do III 1832 r., potem objęty nazdorem policyjnym. Od 1833 r. przebywał u ojca w Dołhem k. Brześcia Litewskiego, od 1837 r. gospodarował na Wołyniu (w 1838 r. poślubił Z. Woroniczównę, bratanicę prymasa). W roku 1853 przeniósł się do Żytomierza, aktywizując tamtejsze polskie życie teatralne i oświatowe. W Warszawie w latach 1859-1862 kierował redakcją „Gazety Codziennej” (od 1861 „Gazeta Polska”). Po wybuchu powstania styczniowego (1863-1864) uznany za osobistość niepożądana w kraju – wyemigrował do Drezna, gdzie mieszkał i działał do 1883 r.
W 1879 r. w Krakowie zorganizowano Kraszewskiemu wielki jubileusz z okazji 50-lecia twórczości. W roku 1883 został w Berlinie uwięziony i oskarżony o współpracę z francuskim wywiadem wojskowym, a w 1884 r. skazany przez trybunał w Lipsku na 3,5 roku twierdzy; karę odbył w Magdeburgu. Z powodu choroby został urlopowany za kaucją w 1885 r. i wyjechał do Włoch, skąd w roku 1886 udał się do Szwajcarii, gdzie zmarł. Zwłoki jego zostały przewiezione do Krakowa i złożone w krypcie zasłużonych w kościele na Skałce.
Na twórczość Kraszewskiego składa się ponad 200 powieści (ok. 400 tomów), około 150 nowel, około 20 sztuk scenicznych, ponad 20 tomów prac historycznych, relacje z podróży, około 10 tomów publicystyki społeczno-politycznej, kilka tomów poezji, tłumaczenia z 5 języków, kilka tysięcy felietonów, recenzji i artykułów prasowych, ogromna korespondencja. Wydał około 40 tomów dokumentów historycznych i dzieł innych pisarzy. W Wilnie wydawał dwumiesięcznik „Athenaeum”, w Dreźnie – „Tydzień”.
Był dobrym rysownikiem (ocalało ok. 1600 jego rysunków) i malarzem, kolekcjonerem rycin i medali, a także znawcą muzyki (próbował kompozycji). Wiele podróżował po Polsce i Europie.
Od początku działalności twórczej szczególną uwagę przywiązywał do powieści, uważając iż daje ona wierny obraz rzeczywistości, stale interesował się też teorią tego gatunku. Początkowo tworzył pod wpływem sentymentalizmu angielskiego (L. Sterna’a), francuskiej powieści frenetycznej i romantycznej fantastyki niemieckiej w stylu E.T.A. Hoffmanna. Z romantyzmem wiązały się powieści o konflikcie artysty ze światem (Poeta i Świat – 1839 r., Powieść bez tytułu 1854), a także powieści ludowe (np. Ulana 1843, Ostap Bondarczuk 1847 i Chata za wisą 1854). Wiele uwagi poświęcił problematyce kobiecej (Całe życie biedna 1840, Szalona 1880); obrazował życie szlachty i magnaterii (Latarnia czarnoksięska 1843-44, Interesa familijne 1852, Morituri 1873). W związku z powstaniem styczniowym 1863-64 napisał (pod pseud. B.Bolesławita) cykl powieści politycznych (m. in. Dziecię Starego Mista 1863, Moskal 1865, My i oni 1865, Żyd 1866).
Stale poszerzał krąg tematów, urozmaicał konwencje fabularne (fragment biografii, podróż, romans, sensacja) i stylistyczne (stylizacja realistyczna, narracja tendencyjna, parabola, pamiętnik, gawęda, dziennik). Chętnie uprawiał małe formy prozy, jak np. obrazki, tzw. szkice filozoficzne (Wspomnienia Polesia, Wołynia i Litwy 1840, Obrazy z życia i podróży 1843).
Do 1863 r. w jego dorobku dominowała tematyka współczesna, w okresie drezdeńskim – historyczna. Przed wyjazdem z kraju opublikował ok. 20 powieści historycznych, na emigracji – ponad 80. Opowiadał się za przewagą prawdy nad fikcją i za krytycznym stosunkiem do dziejów. W tym duchu napiasał m.in. : Zygmuntowskie czasy (1846), cykl tzw. saski (Hrabina Cosel 1873, Brühl 1874, Starosta warszawski 1876 i in.) oraz powieści o tematyce XVIII-wiecznej (m.in. Bezimienna 1869, Sto diabłów 1870). Z powodzeniem posługiwał się narracją gawędową (Ostatnie chwile księcia wojewody „Panie Kochanku” 1875). Największym przedsięwzięciem Kraszewskiego w zakresie utworów historycznych stał się cykl powieści poświęconych dziejom Polski od czasów legendarnych (Stara baśń 1876) przez okres panowania Piastów (m.in. Boleszczyce 1877, Król chłopów 1881) i Jagiellonów (Semko 1882, Matka królów 1883 i in.) po władców elekcyjnych (np. Boży gniew 1886, Saskie ostatki 1889).
Był najpłodniejszym pisarzem polskim wszech czasów. W jego twórczości współistniały endencje romantyczne i realistyczne, a przyświecały im intencje patriotyczne. Cenili go romantycy, a pozytywiści uznawali za swego nauczyciela. W 2 polowie XIX wieku powieści Kraszewskiego cieszyły się dużym powodzeniem w Europie. Przed H. Sienkiewiczem był najczęściej tłumaczonym polskim autorem.
Źródło:
LITERATURA POLSKA : epoki literackie, prądy i kierunki, dzieła i twórcy / [wyd., red.] Sławomir Żurawski. – Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007 (Encyklopedia PWN), S. 342-343
Lokalizacja: Czytelnia Sieradz 114177-Czyt.; Dział informacyjno-bibliograf. 114243-Inf.; Czytelnia Poddębice 32588-Czyt.; Wypożyczalnia Wieruszów 22090; Czytelnia Pajęczno 20841; Czytelnia Łask 28722-Czyt.; Czytelnia Wieluń 33860 Czyt.; Czytelnia Zduńska Wola 41086-Czyt.