P I O T R S K A R G A
ŻYCIE I DZIEŁO
Skarga PIOTR, właściwie P. Powęski, ur. II 1536 r. w Grójcu, zm. 27 IX 1612 r. w Krakowie, polemista religijny, hagiograf, kaznodzieja; czołowy przedstawiciel polskiej kontrreformacji.
Pochodził ze szlachty zagrodowej, osiadłej koło Grójca. Po ukończeniu w 1555 r. Akademii Krakowskiej objął kierownictwo szkoły parafialnej przy kolegiacie Św. Jana w Warszawie. W 1560 r. wyjechał z synem A. Tęczyńskiego, Janem, jako jego wychowawca do Wiednia.
Około 1564 r. otrzymał święcenia kapłańskie we Lwowie, a po roku 1568 udał się do Rzymu, gdzie w 1569 r. wstąpił do zakonu jezuitów. Przełożeni przyznawali mu „talent kaznodziejski, dar wymowy, umiejętność słuchania spowiedzi”.
Po powrocie do kraju objął obowiązki wykładowcy i kaznodziei w kolegium zakonnym w Pułtusku. W 1573 r. przeniesiony do Wilna, od 1579 r. był rektorem tamtejszego kolegium jezuitów.
Prowadził ożywioną działalność duszpasterską, pedagogiczną i pisarską. W dziele O jedności Kościoła Bożego (1577) propagował ideę unii katolicyzmu z prawosławiem, do której urzeczywistnienia walnie się przyczynił.
Największą popularność zyskały Żywoty świętych (1579), wielokrotnie wznawiane (8 edycji za życia autora, ponad 20 w następnych stuleciach). Żywo i barwnie napisane, doskonale odpowiadały zapotrzebowaniu na dzieło, które zawierałoby wzorzec moralny dla każdego stanu i wieku, zgodny z ideałami potrydenckiego katolicyzmu.
Po przekształceniu wileńskiego kolegium jezuickiego w Akademię Wileńską (zalążek późniejszego uniwersytetu) Skarga został w 1580 r. jej pierwszym rektorem. Po czterech latach przeniesiony przez władze zakonne do Krakowa, na stanowisko przełożonego domu zakonnego Św. Barbary, prowadził tu ożywioną działalność filantropijną. Założył m. in. Arcybractwo Miłosierdzia i Bractwo Św. Łazarza, roztaczając opiekę i ścisły nadzór nad żebrakami.
W pisarstwie koncentrował się na publicystyce wymierzonej przeciwko konfederacji warszawskiej (1573), gwarantującej tolerancję religijną. W kolejnych broszurach wzywał do jej unieważnienia. W tym duchu starał się też oddziaływać na Zygmunta III Wazę, zwłaszcza od 1588 r., kiedy został powołany na stanowisko nadwornego kaznodziei. Należąc do grona najbliższych i wpływowych doradców monarchy, Skarga wypowiadał się zdecydowanie za wzmocnieniem władzy królewskiej. Dał temu wyraz w Kazaniach sejmowych (1597), traktacie politycznym, przez współczesnych niemal niezauważonym. Rozgłos zyskały Kazania dopiero w XIX wieku, kiedy to głównie za sprawą A. Mickiewicza, ujrzano w Skardze natchnionego proroka, który przewidział rozbiory Rzeczypospolitej.
Niechętna mu różnowiercza szlachta, w dobie rokoszu Zebrzydowskiego (1606-1609) domagała się usunięcia go, wraz z innymi jezuitami, z dworu królewskiego. Dla późniejszych historiografów był jednym z ideowych sprawców tego buntu. Skarga pozostał jednak w najbliższym otoczeniu Zygmunta III Wazy aż do swojej śmierci.
Oprócz spraw wyznaniowych wypowiadał się na temat reformy ustroju Rzeczypospolitej, chciał poprawy położenia chłopów. Monarchia absolutna, do której dążył, stanowiła dla niego niezbędny warunek szybkiego i całkowitego tryumfu polskiej kontrreformacji.
Obdarzony talentem publicystycznym wszedł także do historii literatury jako pisarz zasłużony dla rozwoju języka narodowego.
LITERATURA POLSKA : epoki literackie, prądy i kierunki, dzieła i twórcy / [wyd., red.] Sławomir Żurawski. – Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007 (Encyklopedia PWN), S. 666
Lokalizacja: Czytelnia Sieradz 114177-Czyt.; Dział informacyjno-bibliograf. 114243-Inf.; Czytelnia Poddębice 32588-Czyt.; Wypożyczalnia Wieruszów 22090; Czytelnia Pajęczno 20841; Czytelnia Łask 28722-Czyt.; Czytelnia Wieluń 33860 Czyt.; Czytelnia Zduńska Wola 41086-Czyt.