KALENDARIUM ŻYCIA, DZIAŁALNOŚCI I TWÓRCZOŚCI
JANUSZA KORCZAKA
Korczak Janusz, właś. Henryk Goldszmit, ur. 22 VI 1878 r. lub 1879r., zm. VIII 1942 w Treblince; pisarz, pedagog, działacz społeczny, lekarz.
Pochodził z zasymilowanej rodziny żydowskiej, związanej z ruchem haskali; po ukończeniu studiów medycznych (1898-1905) w Warszawie, w latach 1907-09 pogłębiał wiedzę w klinikach w Berlinie i Paryżu; należał do kręgu postępowej inteligencji warszawskiej przeł. XIX i XX w.; współprac. m.in.: “Głosu”, “Przeglądu Społecznego”, “Czytelni dla Wszystkich”.
W 1912 roku przyczynił się do otwarcia Domu Sierot dla dzieci żydowskich w Warszawie, którego dyrektorem pozostał do śmierci. Od 1919 roku współpracował z M. Falską przy organizowaniu zakładu wychowawczego Nasz Dom dla dzieci polskich. Prowadził wykłady w Państwowym Instytucie Pedagogiki Specjalnej i Wolnej Wszechnicy Polskiej; był stałym współpracownikiem wielu pism, mi.in. “W słońcu”, “Szkoła Specjalna”.
W 1926 założył pierwsze i jedyne w swoim rodzaju czasopismo dla dzieci “ Mały Przegląd”, redagowane wraz z dziećmi (ukazywało się do 1939 r.); autor popularnych pogadanek radiowych (1935-36) zw. gadaninkami Starego Doktora.
W VIII 1942 roku, mimo szansy opuszczenia getta, pozostał ze swoimi podopiecznymi i wraz z nimi został wywieziony do obozu zagłady w Treblince, gdzie zginął.
Korczak był prekursorem walki o prawa dziecka; zwracał szczególną uwagę na nierównoprawną pozycję dzieci w społeczeństwie, ich zależność od dorosłych; domagał się, by uznano, że dziecko jest pełnowartościowym człowiekiem od chwili narodzin, na każdym etapie swego istnienia i ma prawo być sobą, takim jakim jest. Idee te znalazły odbicie i rozwinięcie w stworzonym przez Korczak nowoczesnym systemie wychowania – antyautorytarnym, respektującym potrzeby i dążenia dziecka, pobudzającym je do aktywności i samodzielności, a zarazem realistycznym, uwzględniającym dziecięce słabości (niemożność przejęcia przez dzieci pełnej odpowiedzialności za świat) i skłaniającym dziecko do pracy nad sobą; integralnym elementem tego systemu były różne formy dziecięcego samorządu.
Swe poglądy pedagogiczne Korczak zawarł przede wszystkim w tetralogii Jak kochać dziecko (1920) i programowym utworze Prawo dziecka do szacunku (1929), a także w wielu innych pracach (m. in. Momenty wychowawcze 1919, Prawidła życia 1930, Pedagogika żartobliwa 1939). Oryginalna twórczość literacka Korczaka dla dzieci i o dzieciach łączy humanitaryzm i głęboką znajomość psychiki dziecięcej z liryzmem, humorem i fantazją; do najbardziej znanych utworów należą adresowane do dzieci powieści “kolonijne” (Mośki, Joski i Strule 1910, Józki, Jaśki i Franki 1911), dylogia o Królu Maciusiu (Król Maciuś I 1923 – ekranizacja 1958, Król Maciuś na wyspie bezludnej 1923), Bankructwo małego Dżeka (1924), Kiedy znów będę mały (1925).
Dorobek literacki Korczaka obejmuje również naturalistyczne powieści społeczne (Dzieci ulicy 1901, Dziecko salonu 1906), satyrę obyczajową (Koszałki opałki 1905), prozę poetycką (Sam na sam z Bogiem 1922), utwory dramatyczne (Senat szaleńców, wyst. 1931); zachował się Pamiętnik, pisany w roku 1942 w getcie (wyd. 1958); 1999 wydano Listy i rozmyślania palestyńskie.
Edycje zbiorowe dzieł Korczaka; Wybór pism (t. 1-4 1957-58), Pisma wybrane (t. 1-4 1978-86), wyd. od 1992 roku Dzieła (planowanych 16 tomów, od 2003 wyd. t. 1-10, t. 11 cz.1, t.12); od 1996 ukazuje się 12-tomowa niemiecka edycja dzieł Korczaka Samtliche Werke (8 t. do 2000 r.).
W 1946 roku został założony Polski Komitet Korczakowski (obecnie Polskie Stowarzyszenie im. Janusza Korczaka) z zadaniem propagowania myśli pedagogicznej Korczaka, prowadzenia badań nad jego twórczością, koordynowania działalności terenowych kręgów korczakowskich; działa też Międzynarodowe Stowarzyszenie im. Janusza Korczaka.
Źródło:
LITERATURA POLSKA : epoki literackie, prądy i kierunki, dzieła i twórcy / [wyd., red.] Sławomir Żurawski. – Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007 (Encyklopedia PWN), S. 324-325
Lokalizacja: Czytelnia Sieradz 114177-Czyt.; Dział informacyjno-bibliograf. 114243-Inf.; Czytelnia Poddębice 32588-Czyt.; Wypożyczalnia Wieruszów 22090; Czytelnia Pajęczno 20841; Czytelnia Łask 28722-Czyt.; Czytelnia Wieluń 33860 Czyt.; Czytelnia Zduńska Wola 41086-Czyt.